De geschiedenis van Brouwershaven

Historie

Toen in de tweede helft van de Middeleeuwen de adel als gevolg van de opkomst van steden haar positie zag wankelen, zochten leenheren en leenmannen naar nieuwe mogelijkheden voor macht en invloed. In Zeeland bood het bezit van een zeehaven grote mogelijkheden. Het eiland Schouwen-Duiveland, het meest noordelijke van de provincie, kende toentertijd alleen Zierikzee als zeehaven. Die was sterk in opkomst. Alle reden dus om ook aan de noordzijde van het eiland een haven te bouwen. Waarom een haven aan de noordzijde? Op hemelsbreed 12 kilometer van Zierikzee? Een keur van antwoorden op deze vragen. De weg naar de Noordzee is vanuit Brouwershaven korter dan vanuit Zierikzee. Bovendien waren er in het zeegat tussen de Grevelingen en de Noordzee veel minder gevaarlijke banken dan in de monding van de Oosterschelde. De weg naar Dordrecht, de belangrijkste stapelplaats in de Middeleeuwen, was bovendien ook korter. En… wegen waren er ternauwernood in die tijden.

broversaviaZo dacht men in de tijd van Jan van Renesse die vanuit het slot Moermond – bij het dorp Renesse en nog altijd in volle glorie aanwezig – namens de graaf van Holland en Zeeland, Floris V, macht uitoefende. Een zeehaven zou die macht sterk kunnen vergroten en daarom werden 41 hectaren land aangekocht.

Schouwen en Duiveland – oorspronkelijk was er zelfs sprake van vier eilanden – waren toen nog gescheiden door de Gouwe, een weliswaar bevaarbare, maar sterk door getijdenstromen beïnvloede zeearm. Op die Gouwe mondden kreken uit die het overtollige water van Schouwen in oostelijke richting afvoerden. Aan de zuidzijde van de Gouwe was Zierikzee ontstaan, aan de noordzijde zag de adel dus verdere mogelijkheden.

4eilanden

Vanaf Brijdorpe, toen een belangrijk dorp, nu een gehucht, stroomde overtollig regenwater Gouwewaarts om vlak bij de Grevelingen in zee te geraken. Wat was eenvoudiger dan daar een zeehaven te bouwen?

Het land rond de kreek was door de grondaankoop eigendom van Jan van Renesse geworden en aldus bouwde men er een spuisluis en achter de sluis een heuse haven die toen Brijdorpersluis genoemd werd. Door het overtollige regenwater op de zamelen en bij tijd en wijle de spuisluis te openen, kon men die haven in 1285 of 1286 vroegen Nobel Claeszoon en zijn broer aan graaf Floris V of zij een dorp rondom de haven mochten aanleggen schoonspoelen.

Dan komen de eerste schepen, de eerste huizen, de eerste schuren. Gevolgd door gebouwen van grotere omvang. Dan start men met de bouw van een gothische kerk, zó groot dat hij in een stad van middelgrote omvang niet zou misstaan en met de bouw van een stadhuis dat in de tijd van de Renaissance een prachtige voorgevel zou krijgen.

leeuw1

Brouwershaven groeit uit tot een echte stad met wel tweeduizend inwoners en dat was heel wat. Steden waren niet zo groot aan het einde van de Middeleeuwen, ook al willen geschiedschrijvers ons het tegenovergestelde laten geloven.
brovershaven

De geschiedenis van Brouwershaven is er één van de zee. Van het water. Visvangst en de vangst van schelpdieren is een belangrijke inkomstenbron. Maar ook de handel, wijn en bier (sommige historici beweren dat met name aan de overslag van Delfts bier Brouwershaven zijn naam ontleende). Voor de naam Brouwershaven zijn verschillende verklaringen
1. Genoemd naar éne Brouwer, welke een lokale machthebber zou zijn geweest;
2. De naam is afgeleid van het woord breeuwen of brouwen. (het met touwwerk en pek dichten van naden van schepen.
3. Brouw, wat kromming betekent. (Denk aan het woord wenkbrouw) Dit vanwege de bocht in het havenkanaal.

Hout en steen, wol en vlas, rapen en bieten: een keur van aardse zaken doet de stad groeien. De kades worden langer, het aantal opslagplaatsen groeit, al was het alleen al door de meekrap, een eeuwenlang toegepaste kleurstof die wordt ontleend aan de wortels van de meekrapplant die op Schouwen-Duiveland groeit en later massaal wordt geteeld.

brouwdia

Maar ook de handel in zout speelt een rol van grote betekenis. Zout was in vroeger dagen hét conserveringsmiddel bij uitstek. Lange tijd wordt ook in de omgeving van Brouwershaven de bovenlaag van de grond verwijderd om het onderliggende veen met een zeer hoog zoutgehalte bloot te leggen. Darinckdelven noemt men het. Via een proces van verbranden van het veen en het koken van de as (zieden) wint men het kostbaarste uit die tijd: het zout.

darinck

Toen het darinckdelven door koning Karel V in 1515 verboden werd, haalt men het zout uit warme streken waar de zon zeewater kan verdampen. Uit Portugal bijvoorbeeld, dat zout wordt voor een flink deel doorgevoerd naar de havens aan de Oostzee, waar weer hout en andere producten worden ingekocht.

cropped-favicon.gifVissen, schelpdieren en duizend-en-één producten maken Brouwershaven tot een belangrijke stad. Zo belangrijk dat Johanna van Beieren de havenstad zelfs stadsrechten verleent in 1403 verleent Albregt van Beieren stadsrechten aan Brouwershaven. Maar een plaats in de Staten van Zeeland zal Brouwershaven niet krijgen en daarom blijft het tot op de dag van vandaag: een smalstad.

Tot in de negentiende eeuw biedt Brouwershaven economisch gezien een wisselend beeld. Tijden van voor- en tegenspoed wisselen elkaar af en… Brouwershaven heeft één gebrek: de weg van de eigenlijke haven naar de Grevelingen (het kanaal dat beide verbindt is eigenlijk een uitvloeisel van de al spoedig dichtgeslibde Gouwe) is lang en smal. Dat weerhoudt grote schepen – en naarmate de tijd voortduurt, worden de schepen groter – om de haven binnen te varen.

kanaal

Brouwershaven gaat dus achterlopen op maritieme en daardoor op economische ontwikkelingen en verval dreigt. Tóch komt er nog een opleving als in de 19e eeuw de Brielse Maas en het Goereese Gat verzanden. Rotterdam dreigt onbereikbaar te worden voor zeeschepen en daarom verschijnen er steeds meer hoge masten op de rede van Brouwershaven. De Rijksoverheid bouwt dan ook een groot kantoor voor het loodswezen en voor de belastingdienst en ook een aanzienlijke werkplaats voor tonnen die de vaarweg bebakenen. Beide gebouwen markeren de stad.

tonnenmagazijn

Het wordt een drukte van belang. Er komt een luxe badhotel en de eerste telegraafverbinding in Nederland is die van Brouwershaven naar Rotterdam via Hellevoetsluis. Het is een komen en gaan van zeelui, consuls, loodsen, ambtenaren, stuwadoors, handelaren en ‘vreemd volk’. Meer dan twintig hotels en vooral café’s doen goede zaken en ook het oudste beroep ter wereld tiert welig. Maar als in 1870 het plan van Pieter Caland om Rotterdam een open verbinding met de zee te geven – de Nieuwe Waterweg –, wordt uitgevoerd, glijdt Brouwershaven terug in de vergetelheid.

kraan

Pas de watersnoodramp van 1 februari 1953 richtte ook in Brouwershaven grote schade aan en eiste 3 slachtoffers. Als gevolg van deze ramp werd in het kader van de Deltawerken in 1964 de Brouwersdam aangelegd. Hierdoor verdwenen eb en vloed in de Grevelingen en onstond er een zout Grevelingenmeer. Ook wel “de speeltuin van Europa” genoemd. Brouwershaven is daar actief op ingesprongen door de aanleg van een prestigieuze jachthaven en groei van de recreatie en toerisme. Momenteel dé economische dragers van Brouwershaven. de watersnoodramp in 1953 komt de smalstad opnieuw tot leven door de aanleg van prestigieuze jachthavens en stimulering van het toerisme, beide nu dé economische dragers van Brouwershaven.

Reacties zijn uitgeschakeld.